Korrika 17k azken kilometroak burutuko ditu gaur, ia guztiak Gipuzkoako kostaldetik. Hala ere, barrualdean harrapatuko du egunsentiak, Usurbil inguruan. Han hartuko dute lekukoa herriko Noaua! aldizkarikoek (2410) eta Elhuyar argitaletxeak (2412), besteak beste. Zubietan, berriz, bertako herri batzordeak eta eskola txikiak korrituko dute 2418. kilometroa. Lasarten sartuta, bertako elkarte edo “soziedadeek” eramango dute lekukoa (2423) eta Pirritx, Porrotx eta Marimototsek ere bai (2428). Patinatzaile talde batek egingo du Lasarteko azken kilometroa (2437), Donostiara goizeko zortzi eta erdiak aldera iristeko, Antigua auzotik. Hona hemen azken kilometroetako batzuk.

ANTIGUA

ERDIALDEA

ALDE ZAHARRA

GROS

ATEGORRIETA

ALTZA

BIDEBIETA

INTXAURRONDO

EGIA

LOIOLA-MARTUTENE

AMARA

ERDIALDEA (AZKEN KILOMETROAK)

Txorierri utzita, Erandion ekingo diote euskalakariek Uribe Kostako ibilbideari, goizeko bederatziak baino lehentxeago. Berbots Euskara Elkarteak eramango du eskualdeko lehen kilometroko lekukoa (2168). Handik lau kilometrora Korrikaren fisonomia erabat aldatuko da, martxa batean parte hartuko duten txirrindulariak sartuko direlako euskalalakari (2172). Eta ez gutxi, zazpiehun izango baitira, horietako lau lekukoa eramaten. Leioa eta Erromo-Aretatik Algorta aldera joko du Korrikak, eta Bizarra lepoan eta Egizu euskara elkarteen kilometroan (2191) herrira lanera etorritako etorkinak egongo dira, eurak ere euskalakari. Kostaldean aurrera eginda, Plentziako Udalak Barrikan erosi duen kilometroan (2232), elbarrituek eramango dute lekukoa itsasadarretik, kanoan. Gorliz eta Lemoiztik Uribe Butroen sartuko dira korrikalariak, ordu bietarako minutu batzuen faltan.

Ia hogeita hamar kilometro egingo ditu Korrikak eskualde horretan, lehena Unax Ziarsolo zortzi urteko mutikoak EHNEren kilometroan (2231). Ia udal guztiek hartuko dute lekukoa: Gamiz (2232), Maruri eta Laukizko udalek 2234.kilometroa konpartitu dute, Gatika (2238), Mungia (2242), Meñaka (2251), Fruiz (2252) eta Bakio (2258). Horiez gain, lagun koadrila askok ere bai. Sollube gainera, arratsaldeko lau eta erdietan iritsiko da Korrika, Bermeorantz jotzeko.

Kostaldeko herri horretan bi elizetako kanpaiek dilin-dalan eta baporeetako sirena hotsek hartuko dituzte korrikalariak. Bertan, gainera, ez ohiko bistari batzuk egongo dira, Bretainiako Ad Redadeg ekitaldiaren antolatzaileak han izango direlako. Bostetatik aurrera, Mundakara iritsiko da Korrika. Eta Sukarrieta eta Busturiatik igarota, Foruan Elai-Alai dantza taldeak hartuko du lekukoa 2280. kilometroan, Lilibertso, Andra Mari korala eta beste kultur talde batzuekin batera. Zazpietan sartuko da Korrika Gernikan eta 2283. kilometroa, esate baterako, bertako euskal taldeek egingo dute (AEK, udal euskaltegia, Hitza eta EHE). Arteagan, herriko talde askok konpartituko dute 2289. kilometroa, eta ondorengo biak Ereño eta Nabarnizko udalek egingo dituzte, hurrenez hurren. Korrikak kostaldean amaituko du eskualde honetako bere ibilbidea: Ibarrangelu, Natxitua, Ea… Bedaron, Busturialdeko ekologistek egingo dute eskualdeko azken kilometroa, 2311.a.

Lea-Artibaira gauean helduko dira korrikalariak. Ispasterretik sartuko dira Lekeition suziri artean, dagoeneko ohitura bihurtu denez. Korrika 17ri ongietorria emango diotenen artean daude Kuku-Habixa kultur elkartea (2317), Kitto! merkatari elkartea (2319) eta inguruko hainbat udal: Mendexa (2323), Amoroto eta Gizaburuaga (2324). Berriatutik Ondarroarantz abiatzean harrapatuko du azkenekoz gauerdiak Korrika 17. Ondarroan, hainbat euskalakarik hartuko dute Korrika: AEK eta Berbalagunak (2333), Arrantzaleen Kofradiak (2335)… eta eskualdeko azken kilometroan (2336), Radixu irratia eta Uxu emakume taldeak, Zubi Zahar ikastolak, eta Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitzak.

Hortik aurrera, kostaldetik joko du Donostiarantz Korrika 17k azken gauean. Deba eta Itziartik Zumaian sartuko da goizeko hiru eta erdietarako, eta han hartuko dute lekukoa, besteak beste, udalak, natur taldeak eta arraunlariek. Getariatik Zarautzera joko dute euskakalakariek eta bertan hartuko dute lekukoa udalak (2383) eta AEK-k (2390), beste batzuen artean. Oriotik barne aldera egingo du, Aginaga eta Usurbilera. Han Korrika egunsentiarekin batera sartuko da, 17.eko azken kilometroak egitera.

Araban ibili ondoren, goizeko zortzietan sartuko da Korrika 17 berriro Bizkaian, Gordexolatik. Enkarterrietan lekukoa hartuko dute, batez ere, bertako elkarte eta udalek: Gordexola (1831), Gueñes (1840), Zalla (1844), Balmaseda (1852), Sopuerta (1861) eta Galdames (1865). Eskualdean zehar pasatuko du goiza, eguerdi aldera Meatzaldera egiteko. Muskizen sortu berri den Gazte Asanbladak hartuko du lekukoa 1866. kilometroan, baita ikastolako 6. mailako bi ikaslek ere 1869.ean. Abanton, Las Carrerasko emakume taldea (1874), Meatzaritzaren museoa (1878), Zierbenako euskara ikasleak (1881)… Ortuellatik Trapagara joko dute euskalakariek eta han hartuko dute parte gazteek, alderdi politikoek, ikastetxeek, kirol taldeek, kultur elkarteek…

Portugaletetik sartuko da Korrika Ezkerraldean, berehala Santurtziko bidea hartu eta gero itzultzeko. Arratsaldeko lauetan iritsiko da Korrika 17 Sestaora, eta bertan hartuko dute parte udal langileek (1917), Korrikaren lagunak lehenengo ediziotik. Hala dira 1918. kilometroa hartuko duten Babcock enpresako euskara taldekoak ere, talde gisa euren azken Korrikaren aurrean egon daitezkeenak, enpresa ixteko beldur. Barakaldon kilometro hunkigarria izango dute AEK euskaltegikoek, jubilatzera doan Leo irakasleak eramango baitu lekukoa Isabel Parra ikaslearekin batera (1927). Gurutzetako ospitaleko langileek utziko dute lekukoa bilbotarren esku (1931).

Zorrotza auzotik iritsiko dira euskalakariak Bilbora, 17:19an, eta bertan ibiliko da iluntzera arte, Txurdinagatik bederatziak pasatxoan alde egin arte. Asko eta asko izango dira hiriburuan lekukoa oratuko dutenak: Txinbotarrak konpartsa (1934); Basurtuko Beti Jai Alai dantzari taldea (1941), txistu soinu eta guzti; Bilboko suhiltzaileak (1942), sirena hots eta guzti; San Inazio auzoan, Intxixu ikastolak eta San Inazioko eskolak (1953) triki-kilometroa egingo dute Ondolan erraldoi konpartsarekin batera; Indautxu AEK (1961), aurten 25 urte betetzen dituen euskaltegia; Bilboko gehiengo sindikala (1962), batukada eta guzti; Iniciativa Gitana (1971), Cantalojas zubian; Bilboko konpartsak (1973); Bertsozaleen Elkartea (1974), Moya plazan; Athletic futbol taldea (1982), Arriaga antzokian; Euskaltzaindia, aurtengo omendua (1983), Unamuno plazan; Bilboko euskalgintza (1984), Korrikarako lehenengoz batua, Areatzan; Karmelo ikastola (1991); Pa-Ya konpartsa (1997)…

Hego Uriben sartuta, Etxebarritik Galdakaora joko du Korrikak. Han hartuko du Ganguren mendi taldearen lekukoa Alicia Carreñok; itsua denez, Keisi izeneko bere txakurrarekin egingo du korrika (2016). Basauriko lehen kilometroak (2020 eta 2021) Firestoneko langileek egingo dituzte eta ondoren, herriko elkarte eta euskaltzale ugarik, adibidez, 2031. kilometroan, 25 urte betetzen dituen A.H. Basauri eskubaloi taldeak. Arrigorriaga eta Arrankudiagatik, eta gauerdiarekin batera, Arabara itzuliko dira euskalakariak, herrialde horretako azken kilometroak Aiara aldean egiteko: Arakaldo, Areta, Laudio, Areta bigarrenez… Eta Orozkotik, berriro Bizkaira.

Arratiara larunbat goizaldeko ordu bi eta erdiak aldera iritsiko da Korrika 17. Lehen zatia Artea eta Areatza inguruan eginda, Igorren sartuko da goizeko lauretan. Bertan izango diren euskalakarien artean egongo dira Otxandioko Gazte Asanbladakoak ere (2110). Lemoan ere ongietorri ederra egingo diote Ganzabal menditaldeak eta herriko abesbatzak (2117), Durundibarri dantza taldeak (2118), gaztetxeak (2120), Bediako udalak (2121)…

Zornotzatik igaro eta Txorierri aldean sartuko da Korrika seiak aldera, Larrabetzutik. Lezama, Zamudio, Derio, Loiu eta Sondikatik igarota, Erandio goikora zortzi eta erdietarako iritsiko da, azkenaurreko egunari hasiera emateko.

Udana mendatean behera, Oñatin sartuko da gaur Korrika 17 goizeko hamarrak inguruan. Han izango ditu zain euskalakari oñatiarrak, besteak beste, Oinarri kultur elkartea (1601), herriko musika taldeak (1602), Ulma enpresa (1608 eta 1609) eta Goiena (1611). Arrasaten, berriz, hamaika eta erdiak aldera sartzen denean, dantzariak (1618), Eskola Politeknikoa (1619), Udala (1620)… Hemendik Aramaiora joko dute korrikalariek eta hortik, Aretxabaletara. Bertako Udalak hartuko du lekukoa lehen kilometroan (1632) eta Lanbide Eskolak azkenekoan (1636). Leintz Gatzagatik sartuko da Korrika berriro Araban, 1650. kilometroan, arratsaldeko hiruretarako minutu batzuen faltan.

Legution hainbat kilometro egingo dituzte euskalakariek: Garazi ikastolako gurasoek (1657), Santa Engrazia elkarteko jubilatuek (1659), AEK-ko taldeek (1661)… eta Arroiabera heldu baino zertxobait lehenago, Orlegi saskibaloi taldeak (1672).

Abetxukotik sartuko da Korrika 17 Gasteizera, seiak laurden gutxi aldera. Txagorritxuko langileak izango dira Arabako hiriburuan lekukoa hartuko duten lehenengo euskalakariak (1678) eta beranduxeago, suhiltzaileak (1680). Ondoren, Abetxukoko herritarrak (1682), Ibaiondo eta Lakuabizkarra ikastolak (1687), Gamarrako ostalaritza eskola (1688) eta Lurdes Auzmendi Hizkuntz Politikako sailburuordea eta Blanca Urgell kultura sailburua Eusko Jaurlaritzaren izenean (1691).

Zaramaga eta Aranbizkarratik jarraituko dute euskalalariek, eta Salburua auzoan Salburua bizirik auzo elkarteak hartuko du lekukoa (1697). Santa Luzian, Geu elkarteak eta mintzalagunek korrituko dute 1701. kilometroa eta zertxobait aurrerago, Forunier-eko langileak (1704). Judimenditik aurrera, Baskonia taldea (1705), Gasteizko txosnak (1710), Blusa mutil eta nesken elkartea (1711), euskal gehiengo sindikala (1714), UPV-EHU (1723), Olabide ikastola (1730), Arabako Euskal Pilota Elkartea (1733)… Korrika 17k Jundizen agurtuko du Gasteiz, gaueko hamar eta erdiak jota, Añana eskualderantz abiatzeko. Inguru horretan hasiko da ostirala euskalakarientzat, Olabarritik irteten.

Zuia aldean, Murgiako herriak hartuko du lekukoa Beluntzan (1773); Murgian, berriz, gau eskolak (1778). Eta Aiara aldean sartuta, Urduñan, bertako Udalak (1799); Amurrion, eskaut taldeak (1808) eta bertsolariak (1811); Arespalditzan, Menagaraiko emakumeak (1816) eta Builaka perkusio taldeak (1820)… Egunsentiarekin batera, berriro sartuko da Korrika Bizkaira.

Gipuzkoako Goierri Maitatu, ikasi, ari… euskalakari! oihuarekin esnatuko da gaur. Batez ere, ikasle gazte jendea, asko eta asko ibiliko direlako korrika. Goizeko bederatziak jota sartuko da Korrika 17 Legorretan eta AEK-ko ikasleek emango dute lekukoa bertako Udalak erositako kilometroan (1348). Itsasondoko Udalak ere gauza bera egin du 1352. kilometroarekin. Beasainen hamar eta erdiak pasatxoan sartuko dira lehendabiziko aldiz euskalakariak eta bertan korrituko dute Hitzako kazetariek (1363). Ataunen, berriz, Joxe Ramon Agirre Marron mendizaleak eramango du lekukoa (1364). Eta Lazkaon, Korrika 17ren Zenbait gazte ausart dokumentalean parte hartu duen Dionisio Amundarain euskaltzain urgazleak (1366). Idiazabalen eskaera bitxi bat egin du 1373. kilometroa erosi duen Ojalaitz elkarteak, Bizardunak taldearen Nafarroa, gure aberria kanta entzunez egingo baitu korrika. Zerainen, berriz, beste euskaltzain bat izango da Korrikan, Mikel Zalbide (1380). Ormaiztegitik, berriro joko du Beasainera Korrikak, Azpeitian Urrestillatik sartzeko.

Azpeitiko lehenengo zatian Lagun Onak futbol taldea (1403), Zezen beltz elkartea (1404), Erniarraitz bertsozale elkartea (1409)… egongo dira, besteak beste. Zestoan 1423. kilometroa prestatzen egindako lana eskertu nahi diete herriko jubilatuei, beraiek korrika egingo ez badute ere. Buelta hartu eta Azpeitira itzuliko dira korrikalariak ziztu bizian Azkoitirantz jotzeko. Hango herritarrak izango ditu zain: AEK-ko kideak (1442), Iraurgi abesbatza (1448), Maxixatzen aldizkaria (1450)… Azkarate gainean utziko dute karrera, elgoibartarren esku.

Iluntze aldera iritsiko da Korrika Deba Barrenera eta Elgoibarko EA, EAJ-PNV, ezker abertzalea eta Aralar alderdiek hartuko dute lekukoa (1460). Soraluzen, berriz, zortzi kilometro besterik ez ditu egingo Korrikak, baina 26 izango dira lekuko aldaketak. Eibarren sartuko da gaueko bederatziak aldera eta bertan izango ditu zain EHE (1471), Kokein taldeko abeslari Zaloa Urain (1473), herriko alderdi politikoak (1474), Aspeko Jokin Etxaniz… Markinarantz egiteko, Arrateko aldapak Hanka Motxak bertso eskola, maratoietan ibiltzen diren herriko korrikalariak eta Agiña elkartekoen artean igoko dituzte.

Bizkaian sartuko da lehenbizikoz Korrika 17 gaueko hamaikak laurden gutxiagotan. Markinan hartuko du lekukoa Amets Txurruka txirrindulariak (lagunen artean erosi dute 1490. kilometroa), baita Markina-Xemeingo Gazte Asanbladaren Gaztetxemon panpinak ere (1496). Durangaldean egingo ditu Korrika 17k osteguneko lehen orduak, berriro Gipuzkoara itzultzeko, Deba Goienera hain zuzen ere. Elgetan goizeko bostak jota sartuko da, eta 1559. kilometroan Espaloia Kafe Antzokiak hartuko du lekukoa. Angiozartik igarota, Bergara aldera jaitsiko da eta han izango ditu zain hainbat eta hainbat euskalakari. Deskargan harrapatuko du egunsentiak Korrika 17. Eta Urretxura heltzean Udalak egingo dio harrera (1580). Zumarraga eta Urretxuko kaleak zeharkatuta, Legazpi aldera joko du eta ondoren, Udanan gora. Goi-goian utziko dute lekukoa Hitzako langileek (1597), beste egun bati hasiera emateko.